ТРЕСОНЧЕ

Ова е оној чуден кат, каде штосо вик сум ја сретнал првата зора,
каде лудо би се радувал да умрам,
каде што мајка ми сега живее во несреќа.

Таму мојата младост шумно се разлиста,
како напролет буково дрво,
и се затрча слободен, млад живот —
крилест ждребец низ сребрени потоци.

Таму толку роднини и пријатели
би виделе во мене близок, свој,
таму би ми дала нежност и покој
прегратката на мајка ми пресвета.

Кога навечер ќе пламне златен запад
и ќе се разгори небесниот пожар,
на тој кат мислам и тагувам,
за него ми капат тешките солзи.

Зашто никогаш, не знам, нема да ги видам —
ни куќичката бела, ни шумата,
и горчината во гроб ќе си ја однесам,
како сурова, незаслужена навреда.

Песната „Тресонче“, објавена како воведен текст на 11. страница во стихозбирката „Јужни ветрове“ од 1938 година, е дело на Христо Дамјанов Огњанов — поет, публицист и културен деец родум од Тресонче, чие творештво е силно обележано од споменот, носталгијата и длабоката духовна врзаност со родниот крај.

Роден е во Тресонче на 25 декември 1911 година, а починал во Салцбург, Австрија, на 26 февруари 1997 година. Во дел од документите како датум на раѓање се среќава и 29 декември 1911, но самиот Огнянов во писмо навел дека точниот датум е 25 декември, додека денот на неговото крштевање погрешно бил евидентиран како роденден. Во биографските записи се наведува и дека и по таткова и по мајчина линија потекнувал од род во кој имало градители и зографи, што дополнително сведочи за неговата врска со традицијата и културното наследство на родниот крај.

Своето образование го продолжил во Стара Загора, а потоа студирал правни и државно-стопански науки на Софискиот универзитет, каде дипломирал во 1936 година. Подоцна, веќе во емиграција, студирал и славистика во Минхен и во Сиракјуз, САД. Уште во младоста пројавил силен интерес за книжевноста и јавниот живот: бил редактор во ученичкиот весник „Ученическо ехо“, а неговиот литературен дебит е забележан во 1928 година во списанието „Родина“. Подоцна соработувал со повеќе познати изданија, меѓу кои „Златорог“, „Българска мисъл“, „Литературен час“, „Обзор“ и „Зора“.

Во 1930-тите години Христо Огњанов активно учествувал во студентскиот и културниот живот, а во биографските извори се наведува дека бил и прв претседател на Македонската студентска корпорација „Шар“. По 1944 година неговиот животен пат продолжил во емиграција; во достапните записи стои дека во периодот 1944–1951 го следел Иван Михајлов во Хрватска, Австрија и Италија, како негов секретар. Подоцна бил долгогодишен автор и водител на емисии на Радио „Слободна Европа“ и „Гласот на Америка“, посветени на културни и историски теми. Во 1965 година учествувал и во основањето на Бугарското академско друштво „Д-р Петар Берон“ во Минхен, каде бил избран за претседател.

Во биографските податоци за него се наведува и дека бил удостоен со папска грамота и Апостолски благослов од папа Јован Павле II, како и со други меѓународни признанија. Овие податоци дополнително зборуваат за угледот што Христо Огњанов го стекнал надвор од родниот крај, но и за трајното присуство на неговото име во културната меморија.

Творештвото на Христо Огњанов е обележано со силна исповедност, автобиографска нота и постојано враќање кон темите на родното место, татковината, природата, осаменоста, верата, љубовта и загубата. Токму затоа песната „Тресонче“ не е само поетска слика, туку и длабоко лично сведоштво за врската меѓу човекот и местото од кое потекнува. Во неа Тресонче се јавува како духовен дом, како предел на раното детство, на мајчината близина, на споменот и на тивката, трајна носталгија.

Христо Огњанов останува запаметен како поет што, и кога бил далеку од родниот крај, продолжил да му се навраќа преку зборот. Затоа и денес, кога се чита песната „Тресонче“, таа не звучи само како литература, туку и како жив споменик на едно место, едно време и една длабока човечка припадност.