Тресонче и Бигорскиот манастир од 30 август повторно ќе бидат средиште на науката, уметноста и културното наследство на Мијачкиот крај. Започнува седмото издание на Малореканската летна школа „По патеките на Дичо Зограф“, настан кој низ годините прерасна во значајна традиција посветена на истражувањето и афирмацијата на богатото наследство на Мала Река.

Свеченото отворање на Школата традиционално ќе се одржи во црквата „Свети Апостоли Петар и Павле“ во Тресонче, по што шестдневната научна и истражувачка програма ќе продолжи во Бигорскиот манастир и на повеќе локации низ Малореканскиот, Дебарскиот и Мавровскиот Регион.

Изборот на Тресонче за почетна точка на ова научно и културно патување има особено значење. Токму Тресонче е родното место на Димитар – Дичо Крстев, познат како Дичо Зограф, еден од најзначајните и најплодните македонски зографи на XIX век и еден од најистакнатите претставници на дебарско-мијачката зографска традиција.

Неговото творештво оставило длабока трага во бројни цркви и манастири, не само во родниот крај, туку и многу пошироко на Балканот. Од Тресонче и Мијачијата произлегле генерации мајстори – зографи, резбари и градители, чии дела денес претставуваат значаен дел од македонското културно и духовно наследство.

Седмото издание во чест на Петре Р. Коловски

Овогодишната Малореканска летна школа е посветена на Петре Р. Коловски (1931–2025), последниот зограф од старото поколение на дебарско-мијачките зографи.

Коловски беше долгогодишен пријател, уважен гостин и соработник на Школата, а посветувањето на годинашното издание на неговиот лик и дело претставува уште еден начин да се зачува споменот на генерациите кои ја продолжувале вековната зографска традиција на овој крај.

Во шестдневната програма ќе учествуваат дваесетина истражувачи од Македонија, Србија и Бугарија, меѓу кои историчари на уметноста и филолози.

Нивната работа нема да остане ограничена само на научни излагања. Предвидени се и теренски посети на повеќе значајни цркви и локалитети во Малореканскиот, Дебарскиот и Мавровскиот Регион – простори кои во XIX век биле едни од важните средишта на преродбенските процеси и на дејноста на прочуените дебарско-мијачки мајстори.

Наука меѓу Тресонче, Мала Река и Бигорскиот манастир

Вечерните научни сесии ќе се одржуваат во Бигорскиот манастир, каде учесниците ќе ги презентираат своите најнови истражувања и трудови.

Во фокусот повторно ќе биде уметничката дејност на дебарско-мијачките зографи, нивното творештво, техниките, школите и влијанието што овие мајстори го оставиле далеку над границите на својот роден крај.

Токму непосредниот контакт со местата каде што живееле и твореле зографите ѝ дава посебна вредност на Малореканската летна школа. Учесниците имаат можност историјата да не ја проучуваат само преку архиви и литература, туку и непосредно – пред иконите, фреските, иконостасите, црквите и пределите во кои се создавала оваа уметност.

За првпат и филолошка секција

Значајна новина на седмото издание е проширувањето на Школата со филолошка секција, со што истражувањето на Малореканскиот Регион добива уште една важна димензија.

Покрај уметничкото и духовното наследство, вниманието ќе биде насочено и кон јазичното и книжевното богатство на Мала Река.

Посебен предмет на интерес ќе бидат ерминиите од дебарско-мијачкиот зографски круг – старите зографски прирачници што содржеле упатства и правила за иконописот и живописот – како и особеностите на малореканскиот говор, кој претставува значаен дел од нематеријалното наследство на овој крај.

Со тоа Школата постепено го проширува својот научен интерес: од зографството и историјата на уметноста кон јазикот, книжевноста, локалната традиција и поширокото културно наследство на Мијачијата.

По патеките што започнуваат од Тресонче

Седум години по своето основање, Малореканската летна школа веќе претставува препознатливо место за средба на научници и истражувачи заинтересирани за наследството на Дичо Зограф и дебарско-мијачката уметничка традиција.

За Тресонче, нејзиното одржување има и дополнително значење.

Секоја нова генерација истражувачи што доаѓа во селото, секој нов труд и секое ново откритие за Дичо Зограф, неговите современици и неговите наследници, придонесува еден значаен дел од историјата на Тресонче да биде подобро истражен, документиран и пренесен на идните генерации.

Затоа „По патеките на Дичо Зограф“ е повеќе од име на една летна школа.

Тоа е враќање кон корените на една исклучителна уметничка традиција – кон Тресонче, Мала Река и Мијачијата, од каде што некогаш тргнувале зографските тајфи оставајќи зад себе икони, фрески и дела кои и денес сведочат за нивното мајсторство.

На 30 август, тие патеки повторно започнуваат од Тресонче.